ACID FOLIC - BỔ SUNG ĐÚNG CÁCH ĐỂ PHÒNG NGỪA DỊ TẬT THAI NHI
- Thứ tư - 18/06/2025 07:23
- |In ra
- |Đóng cửa sổ này
Acid folic (Vitamin B9) – Bổ sung đúng cách để phòng ngừa dị tật thai nhi
Trong hành trình làm mẹ, việc chuẩn bị sức khỏe tốt trước và trong khi mang thai là điều vô cùng quan trọng. Một trong những dưỡng chất thiết yếu cần được chú ý hàng đầu là acid folic – một vitamin nhóm B có vai trò cực kỳ quan trọng đối với sự phát triển của thai nhi, đặc biệt trong giai đoạn hình thành ống thần kinh. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ acid folic là gì, tại sao cần bổ sung, liều lượng bao nhiêu là đủ và làm sao để bổ sung đúng cách, đảm bảo thai kỳ khỏe mạnh, ngăn ngừa dị tật bẩm sinh cho thai nhi.
1. Acid folic là gì?
Acid folic là dạng tổng hợp của folate – một loại vitamin nhóm B. Vì thế, acid folic còn được gọi là vitamin B9. Đây là một vitamin tan trong nước, tham gia vào quá trình sản xuất ADN, phân chia tế bào và hình thành hồng cầu. Cơ thể không thể tự tạo ra folate nên phải bổ sung qua chế độ ăn uống hoặc thực phẩm bổ sung.
Khi mang thai, nhu cầu về folate tăng cao vì thai nhi cần folate để phát triển hệ thần kinh trung ương, đặc biệt là trong 4 tuần đầu tiên của thai kỳ, khi ống thần kinh (nơi hình thành não và tủy sống) đang đóng lại.
2. Acid folic đóng vai trò gì trong thai kỳ?
Thiếu acid folic trong thai kỳ, đặc biệt ở giai đoạn sớm, có thể gây ra các dị tật ống thần kinh (Neural Tube Defects – NTDs), phổ biến nhất là:
- Gai đôi cột sống (spina bifida): Còn gọi là tật nứt đốt sống. Nguyên nhân là do trong quá trình hình thành từ bào thai, ống thần kinh đóng không hoàn toàn. Tình trạng này gây ra các bất thường nặng nề về vận động, thần kinh, gây cong vẹo cột sống hoặc động kinh…
- Thai vô sọ (anencephaly): Là dị tật bẩm sinh khiến thai nhi khiếm khuyết phần lớn da vùng đầu, hộp sọ và não bộ. Tiên lượng ở những trường hợp này rất xấu, các bé gặp phải tình trạng này thường không sống sót lâu sau khi sinh hoặc thậm chí có thể chết lưu trong bụng mẹ.
Ngoài các dị tật ống thần kinh, thiếu hụt acid folic còn gây ra hiện tượng thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ – một dạng thiếu máu nghiêm trọng. Việc bổ sung không đủ lượng acid folic cũng làm tăng khả năng sảy thai, sinh non hay thậm chí gây ra các bệnh lý về thần kinh, tim mạch và dị tật ở trẻ sơ sinh như hở hàm ếch.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc bổ sung đầy đủ acid folic trước và trong khi mang thai có thể giảm đến 50 –70% nguy cơ dị tật ống thần kinh.
3. Bổ sung acid folic khi nào và như thế nào là đúng cách?
3.1. Thời điểm bổ sung
Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng vì dị tật ống thần kinh thường xảy ra trong 4 tuần đầu của thai kỳ, khi nhiều phụ nữ còn chưa biết mình mang thai. Do đó:
- Phụ nữ đang có kế hoạch mang thai: Nên bắt đầu bổ sung acid folic ít nhất 1 tháng trước khi có thai, lý tưởng là 3 tháng.
- Phụ nữ mang thai: Nên tiếp tục bổ sung trong ít nhất 12 tuần đầu của thai kỳ. Một số hướng dẫn khuyến cáo bổ sung kéo dài đến suốt thai kỳ.
3.2. Liều lượng bao nhiêu là đủ?
Theo các khuyến cáo của Bộ Y tế Việt Nam, WHO và CDC Hoa Kỳ, liều lượng bổ sung acid folic như sau:
- Phụ nữ chuẩn bị mang thai và trong 3 tháng đầu: Từ 400 – 600 mcg acid folic/ngày.
- Phụ nữ có tiền sử sinh con bị dị tật ống thần kinh hoặc có bệnh lý chuyển hóa đặc biệt (như tiểu đường, động kinh): Cần liều cao hơn, khoảng 4–5 mg/ngày, theo chỉ định của bác sĩ.
- Phụ nữ trong tam cá nguyệt thứ hai và ba: Nhu cầu vẫn cao, nên duy trì liều 400 mcg/ngày, đặc biệt nếu chế độ ăn thiếu hụt.
3.3. Cách bổ sung acid folic
Có hai nguồn bổ sung chính:
*Qua thực phẩm tự nhiên (folate):
Một số thực phẩm giàu folate gồm:
- Rau lá xanh đậm: Rau chân vịt, rau muống, súp lơ xanh,…
- Trái cây: Cam, chuối, bơ,…
- Các loại đậu: Đậu lăng, đậu nành, đậu Hà Lan
- Ngũ cốc nguyên cám, trứng, gan động vật. Lưu ý, nên hạn chế ăn quá nhiều gan vì chứa hàm lượng vitamin A cao.
Folate tự nhiên có thể bố sung qua chế độ ăn, tuy nhiên dễ bị phân hủy khi nấu chín, nên khó đảm bảo đủ lượng cần thiết chỉ qua thực phẩm.
*Qua viên uống bổ sung (acid folic tổng hợp):
Đây là hình thức phổ biến và hiệu quả nhất để đảm bảo đủ nhu cầu. Viên bổ sung thường có liều 400–800 mcg/viên, dễ sử dụng, giá thành hợp lý, ít tác dụng phụ.
Lưu ý: Không nên tự ý dùng acid folic liều cao khi không có chỉ định, vì liều cao kéo dài có thể che giấu thiếu vitamin B12, gây thiếu máu thần kinh.
4. Một số chú ý khi bổ sung acid folic
Nên bổ sung acid folic đúng liều, đều đặn mỗi ngày, không bỏ liều, tốt nhất uống vào buổi sáng sau ăn. Có thể uống viên bổ sung cùng nước cam hoặc các loại nước trái cây giàu vitamin C để tăng hấp thu. Không nên uống acid folic chung với sắt vào buổi tối, có thể gây khó ngủ.
Ngoài ra, acid folic có khả năng tương tác với nhiều thuốc và dược chất khác, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị hoặc hấp thu. Một số thuốc như methotrexate, sulfasalazine, phenytoin, trimethoprim có thể làm giảm nồng độ acid folic trong cơ thể, trong khi acid folic liều cao có thể làm giảm hiệu lực của thuốc động kinh hoặc che giấu tình trạng thiếu vitamin B12. Thêm vào đó, rượu và chế độ ăn nghèo dinh dưỡng cũng làm giảm hấp thu folate. Vì vậy, khi bổ sung acid folic, các mẹ bầu cần tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ để sử dụng đúng liều và tránh tương tác không mong muốn.
Acid folic là "người hùng thầm lặng" trong việc bảo vệ sức khỏe thai nhi, đặc biệt là trong giai đoạn đầu hình thành hệ thần kinh. Nếu bạn đang chuẩn bị làm mẹ hoặc đang mang thai, đừng quên trao đổi với bác sĩ về việc bổ sung acid folic. Bổ sung đúng – đủ acid folic trước và trong thai kỳ là bước chuẩn bị đơn giản nhưng mang lại hiệu quả lớn trong việc phòng ngừa dị tật bẩm sinh nguy hiểm ở thai nhi.
NGUỒN: KHOA DƯỢC
Trong hành trình làm mẹ, việc chuẩn bị sức khỏe tốt trước và trong khi mang thai là điều vô cùng quan trọng. Một trong những dưỡng chất thiết yếu cần được chú ý hàng đầu là acid folic – một vitamin nhóm B có vai trò cực kỳ quan trọng đối với sự phát triển của thai nhi, đặc biệt trong giai đoạn hình thành ống thần kinh. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ acid folic là gì, tại sao cần bổ sung, liều lượng bao nhiêu là đủ và làm sao để bổ sung đúng cách, đảm bảo thai kỳ khỏe mạnh, ngăn ngừa dị tật bẩm sinh cho thai nhi.
1. Acid folic là gì?
Acid folic là dạng tổng hợp của folate – một loại vitamin nhóm B. Vì thế, acid folic còn được gọi là vitamin B9. Đây là một vitamin tan trong nước, tham gia vào quá trình sản xuất ADN, phân chia tế bào và hình thành hồng cầu. Cơ thể không thể tự tạo ra folate nên phải bổ sung qua chế độ ăn uống hoặc thực phẩm bổ sung.
Khi mang thai, nhu cầu về folate tăng cao vì thai nhi cần folate để phát triển hệ thần kinh trung ương, đặc biệt là trong 4 tuần đầu tiên của thai kỳ, khi ống thần kinh (nơi hình thành não và tủy sống) đang đóng lại.
2. Acid folic đóng vai trò gì trong thai kỳ?
Thiếu acid folic trong thai kỳ, đặc biệt ở giai đoạn sớm, có thể gây ra các dị tật ống thần kinh (Neural Tube Defects – NTDs), phổ biến nhất là:
- Gai đôi cột sống (spina bifida): Còn gọi là tật nứt đốt sống. Nguyên nhân là do trong quá trình hình thành từ bào thai, ống thần kinh đóng không hoàn toàn. Tình trạng này gây ra các bất thường nặng nề về vận động, thần kinh, gây cong vẹo cột sống hoặc động kinh…
- Thai vô sọ (anencephaly): Là dị tật bẩm sinh khiến thai nhi khiếm khuyết phần lớn da vùng đầu, hộp sọ và não bộ. Tiên lượng ở những trường hợp này rất xấu, các bé gặp phải tình trạng này thường không sống sót lâu sau khi sinh hoặc thậm chí có thể chết lưu trong bụng mẹ.
Ngoài các dị tật ống thần kinh, thiếu hụt acid folic còn gây ra hiện tượng thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ – một dạng thiếu máu nghiêm trọng. Việc bổ sung không đủ lượng acid folic cũng làm tăng khả năng sảy thai, sinh non hay thậm chí gây ra các bệnh lý về thần kinh, tim mạch và dị tật ở trẻ sơ sinh như hở hàm ếch.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc bổ sung đầy đủ acid folic trước và trong khi mang thai có thể giảm đến 50 –70% nguy cơ dị tật ống thần kinh.
3. Bổ sung acid folic khi nào và như thế nào là đúng cách?
3.1. Thời điểm bổ sung
Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng vì dị tật ống thần kinh thường xảy ra trong 4 tuần đầu của thai kỳ, khi nhiều phụ nữ còn chưa biết mình mang thai. Do đó:
- Phụ nữ đang có kế hoạch mang thai: Nên bắt đầu bổ sung acid folic ít nhất 1 tháng trước khi có thai, lý tưởng là 3 tháng.
- Phụ nữ mang thai: Nên tiếp tục bổ sung trong ít nhất 12 tuần đầu của thai kỳ. Một số hướng dẫn khuyến cáo bổ sung kéo dài đến suốt thai kỳ.
3.2. Liều lượng bao nhiêu là đủ?
Theo các khuyến cáo của Bộ Y tế Việt Nam, WHO và CDC Hoa Kỳ, liều lượng bổ sung acid folic như sau:
- Phụ nữ chuẩn bị mang thai và trong 3 tháng đầu: Từ 400 – 600 mcg acid folic/ngày.
- Phụ nữ có tiền sử sinh con bị dị tật ống thần kinh hoặc có bệnh lý chuyển hóa đặc biệt (như tiểu đường, động kinh): Cần liều cao hơn, khoảng 4–5 mg/ngày, theo chỉ định của bác sĩ.
- Phụ nữ trong tam cá nguyệt thứ hai và ba: Nhu cầu vẫn cao, nên duy trì liều 400 mcg/ngày, đặc biệt nếu chế độ ăn thiếu hụt.
3.3. Cách bổ sung acid folic
Có hai nguồn bổ sung chính:
*Qua thực phẩm tự nhiên (folate):
Một số thực phẩm giàu folate gồm:
- Rau lá xanh đậm: Rau chân vịt, rau muống, súp lơ xanh,…
- Trái cây: Cam, chuối, bơ,…
- Các loại đậu: Đậu lăng, đậu nành, đậu Hà Lan
- Ngũ cốc nguyên cám, trứng, gan động vật. Lưu ý, nên hạn chế ăn quá nhiều gan vì chứa hàm lượng vitamin A cao.
Folate tự nhiên có thể bố sung qua chế độ ăn, tuy nhiên dễ bị phân hủy khi nấu chín, nên khó đảm bảo đủ lượng cần thiết chỉ qua thực phẩm.
*Qua viên uống bổ sung (acid folic tổng hợp):
Đây là hình thức phổ biến và hiệu quả nhất để đảm bảo đủ nhu cầu. Viên bổ sung thường có liều 400–800 mcg/viên, dễ sử dụng, giá thành hợp lý, ít tác dụng phụ.
Lưu ý: Không nên tự ý dùng acid folic liều cao khi không có chỉ định, vì liều cao kéo dài có thể che giấu thiếu vitamin B12, gây thiếu máu thần kinh.
4. Một số chú ý khi bổ sung acid folic
Nên bổ sung acid folic đúng liều, đều đặn mỗi ngày, không bỏ liều, tốt nhất uống vào buổi sáng sau ăn. Có thể uống viên bổ sung cùng nước cam hoặc các loại nước trái cây giàu vitamin C để tăng hấp thu. Không nên uống acid folic chung với sắt vào buổi tối, có thể gây khó ngủ.
Ngoài ra, acid folic có khả năng tương tác với nhiều thuốc và dược chất khác, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị hoặc hấp thu. Một số thuốc như methotrexate, sulfasalazine, phenytoin, trimethoprim có thể làm giảm nồng độ acid folic trong cơ thể, trong khi acid folic liều cao có thể làm giảm hiệu lực của thuốc động kinh hoặc che giấu tình trạng thiếu vitamin B12. Thêm vào đó, rượu và chế độ ăn nghèo dinh dưỡng cũng làm giảm hấp thu folate. Vì vậy, khi bổ sung acid folic, các mẹ bầu cần tham khảo ý kiến bác sĩ, dược sĩ để sử dụng đúng liều và tránh tương tác không mong muốn.
Acid folic là "người hùng thầm lặng" trong việc bảo vệ sức khỏe thai nhi, đặc biệt là trong giai đoạn đầu hình thành hệ thần kinh. Nếu bạn đang chuẩn bị làm mẹ hoặc đang mang thai, đừng quên trao đổi với bác sĩ về việc bổ sung acid folic. Bổ sung đúng – đủ acid folic trước và trong thai kỳ là bước chuẩn bị đơn giản nhưng mang lại hiệu quả lớn trong việc phòng ngừa dị tật bẩm sinh nguy hiểm ở thai nhi.
NGUỒN: KHOA DƯỢC